Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan‘ın oluşturduğu Mekke Savunma İttifakı, Yemen‘de Husilerin saldırılarının devam ettiği bir dönemde askeri açıdan kritik bir karar aldı. Üç ülkenin 5 Ekim’de Riyad’da gerçekleştirdiği Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi toplantısının ardından, ittifak kapsamında belirlenen askeri güç ve kabiliyetlerin Suudi Arabistan’a hızlı şekilde konuşlandırılması için gerekli tedbirlerin alınmasına karar verildi.
Karar, ittifakın kuruluşunda ortaya konulan ortak savunma anlayışının ilk kez somut bir askeri destek adımına dönüşmesi açısından dikkat çekti.
Ancak açıklamada Türkiye’nin hangi askeri unsurları göndereceği, kaç personelin görevlendirileceği, konuşlandırmanın ne zaman başlayacağı veya birliklerin hangi görevleri üstleneceği konusunda herhangi bir ayrıntı verilmedi.
TÜRK ASKERİ GİDECEK Mİ?
Riyad’daki kararın ardından Türkiye açısından en kritik soru, askeri desteğin kapsamının ne olacağı oldu.
Olasılıklar arasında hava savunma desteği, askeri danışmanlık, lojistik katkı ve doğrudan muharip görevler bulunuyor. Fakat mevcut açıklamada bunlardan hangisinin uygulanacağı netleştirilmedi.
Özellikle Yemen’deki çatışmaların yeniden şiddetlenmesi ve Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırılarını sürdürmesi, Ankara’nın ittifak kapsamında üstleneceği rolün önemini artırıyor.
Kararda dikkat çeken bir başka unsur ise konuşlandırmanın ülkelerin kendi ulusal mevzuatları ve onaylanmış düzenlemeler doğrultusunda yapılacağının belirtilmesi oldu.
Bu ifade, Türkiye’nin hukuki sürecini doğrudan gündeme taşıdı.
TBMM ONAYI BEKLENİYOR
DW Türkçe‘nin yetkililerden edindiği bilgilere göre Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın kısa süre içinde TBMM’nin gündemine getirilmesi söz konusu.
Anlaşma halen Meclis tarafından onaylanmış değil. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 90. maddesi, uluslararası anlaşmaların yürürlüğe girmesinde TBMM’nin onayını öngörüyor.
Anayasa’nın 92. maddesi ise Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yabancı ülkelere gönderilmesi konusunda TBMM’nin yetkisini düzenliyor.
Dolayısıyla Riyad’da alınan karar Türkiye açısından siyasi bir irade ortaya koysa da Türk askerinin Suudi Arabistan’a gönderilmesi için gerekli hukuki zeminin oluşturulması gerekiyor.
MUHALEFETTEN “ANAYASAL SUÇ” TEPKİSİ
Kararın ardından muhalefetten de sert açıklamalar geldi.
Yeni Parti İstanbul Milletvekili Namık Tan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın hukuki statüsünün açıklanmasını istedi. Tan, TBMM’nin onayından geçmemiş bir anlaşmanın nasıl uygulanabileceğini sorgularken, atılan adımları “anayasal suç” olarak nitelendirdi.
Tan ayrıca kamuoyuna açıklanan metnin hukuken bağlayıcı bir savunma anlaşması mı, mutabakat metni mi yoksa yalnızca ortak açıklama mı olduğunun da netleştirilmesi gerektiğini savundu.
İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Turhan Çömez ise gelişmenin Türk askerinin Suudi Arabistan’ı Husilere karşı korumak amacıyla Yemen sahasına gönderilmesi ihtimalini gündeme getirdiğini belirtti.
Çömez, iktidarın Anayasa’nın 90. ve 92. maddelerine aykırı hareket ettiğini savunarak, Türkiye’nin ABD’nin Ortadoğu’daki “ileri karakolu” haline gelmemesi gerektiğini söyledi. Çömez ayrıca Türk askerinin ABD, İsrail veya Suudi Arabistan’ın çıkarları doğrultusunda Yemen’e gönderilmesine karşı çıktı.
“YEMEN’E DOĞRUDAN MUHARİP GÜÇ GÖNDERİLİRSE…”
Emekli Tümamiral Yankı Bağcıoğlu da kararın olası askeri sonuçlarına dikkat çekti.
Bağcıoğlu, Türkiye’nin Yemen’de doğrudan taarruzi bir faaliyete veya muharip angajmana dahil olması halinde Türk unsurlarının ve Türkiye bağlantılı ticari gemilerin Husilerin hedefi haline gelebileceği uyarısında bulundu.
Bağcıoğlu ayrıca Husiler ile Somali’deki Eş Şebab arasındaki silah, lojistik ve teknik iş birliğine ilişkin açık kaynaklarda bulunan bilgilerin de dikkate alınması gerektiğini belirtti. Bu bağlantının Somali, Aden Körfezi ve bölgedeki Türk askeri, ekonomik ve deniz ticareti çıkarları açısından risk oluşturabileceğine dikkat çekti.
KARAR YEMEN’DEKİ ÇATIŞMALARIN ORTASINDA GELDİ
Mekke İttifakı’nın Riyad’daki toplantısı, Yemen’de çatışmaların yeniden yoğunlaştığı bir döneme denk geldi.
Suudi Arabistan destekli Yemen hükümet güçleri yeni bir karşı taarruz başlatırken, Husilerin bölgedeki faaliyetleri de devam ediyor. Kızıldeniz’i Aden Körfezi’ne bağlayan Babülmendep çevresindeki gelişmeler ise yalnızca bölgesel güvenliği değil, uluslararası deniz ticareti ve enerji taşımacılığını da yakından ilgilendiriyor.
Bu nedenle Suudi Arabistan’a sağlanacak askeri desteğin kapsamı, Türkiye’nin bölgedeki güvenlik politikası açısından kritik önem taşıyor.
NAUMAN MAHMOOD GENEL SEKRETER OLDU
Riyad’daki toplantıda Türkiye’yi Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu temsil etti.
Toplantının bir diğer sonucu ise ittifakın kurumsallaşması açısından dikkat çekti. Pakistanlı emekli Korgeneral Nauman Mahmood, üç yıllık dönem için Mekke Savunma İttifakı’nın ilk genel sekreteri olarak atandı.
İttifakın ilk komite toplantısı 31 Ağustos’ta İstanbul’da gerçekleştirilmişti. Riyad toplantısında genel sekreterin belirlenmesiyle birlikte üçlü yapının sürekli bir mekanizmaya dönüştürülmesi yönünde yeni bir adım atılmış oldu.
TÜRKİYE NE KADAR VE NEREYE GÜÇ GÖNDERECEK?
Riyad’da alınan son karar, ittifakın artık yalnızca siyasi dayanışma platformu olmaktan çıkarak askeri destek sağlayabilecek bir yapıya dönüşebileceğini gösterdi.
Ancak halen yanıt bekleyen çok sayıda soru bulunuyor.
Türkiye kaç asker gönderecek? Hangi birlikler görevlendirilecek? Askerler yalnızca Suudi Arabistan’da savunma görevi mi üstlenecek, yoksa Yemen sahasına yönelik operasyonlarda da rol alacak mı? Görevin süresi ne olacak? Birliklerin komutası hangi ülkenin kontrolünde bulunacak? Askeri desteğin sona erdirilmesine kim karar verecek?
Riyad’daki ortak açıklama bu soruların hiçbirine net yanıt vermedi.
TBMM SÜRECİ KRİTİK AŞAMA OLACAK
Bu nedenle önümüzdeki süreçte hem Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın TBMM’ye sunulması hem de Meclis’teki onay süreci Türkiye’nin bölgedeki askeri rolünün sınırlarını belirleyecek en kritik aşama olacak.
Ankara açısından kararın önemi ise Körfez güvenliğine yönelik siyasi dayanışmanın ilk kez somut askeri destek mekanizmasına dönüşme ihtimali. Ancak Türkiye’nin Yemen’deki çatışmaya doğrudan dahil olması halinde Husilerle karşı karşıya gelme ve Türk askerleriyle Türkiye bağlantılı ticari gemilerin hedef haline gelmesi riski de tartışmanın en önemli başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.
